Saradnici Fondacije „Arheološki park: Bosanska piramida Sunca" locirali su u mjestu Kralupi kod Visokog uzvišenje pravilne geometrije i orijentacije s pogledom na Bosansku piramidu Sunca na kojoj se nalazi niz pravilnih pravougaonih kamenih blokova.

Radne posjete lokaciji i uzimanje uzoraka rezultirale su stručnom analizom kemijskog sastava blokova i zaključkom da je riječ o vještački stvaranim blokovima, ali inferiornih karakteristika u odnosu na građevinske materijale od kojih su izgrađene Bosanske piramide Sunca, Mjeseca i tumulus na Vratnici.

Testiranje uzoraka izvršio je prof.dr. Muhamed Pašić na Institutu „Kemal Kapetanović" Univerziteta u Zenici. Izvještaj slijedi:

Prema kazivanju starijih seljana, a njima su prenosili djedovi, na ovom uzvišenju koje je pravilne kalotaste forme, bilo je više od 100 megalitnih blokova pravilne geometrije sa paralelnim suprotnim stranama. Ostalo ih je nekoliko, bez urezanih znakova i pojedinačne mase preko 2 tone, kao svjedok drevnih civilizacijskih kultura. U neposrednoj blizini ovih megalitnih kamenih blokova nađeni su ostaci cijepanja ovih blokova i poslužili su kao kvalitetan građevinski materijal za izgradnju porodičnih kuća.

To je inače bila sudbina stećaka na arheološkim lokalitetima Visočke opštine.

Vizuelnim pregledom materijala ovih blokova svrstavaju ovaj materijal u sitnozrnovite šljunkovite konglomerate i jedan kameni blok od sitnozrnovitog pješčara.

 

Slika 1. Reprezentativni uzorak materijala šljunkovitog kongolomerata megalitnog bloka (lijevo) i pripremljene probne kocke i prizma za ispitivanje

Nakon pripreme probnih tijela metodom mehanike rezanja, od ostatka uzorka izvršena je priprema uzorka za kemijsku analizu i gustinu, a ostatak uzorka poslužio je za određivanje volumne mase (Vm):

Na probnim kockama ispitana je pritisna čvrstoća (fp) i na prizmi savojna čvrstoća (fs) i dobiveni su sljedeći rezultati:

U poređenju ovih rezultata sa rezultatima materijala koji spadaju u istu vrstu, arheoloških lokaliteta Gornja Vratnica i Piramida Sunca, zapažaju se razlike.

Materijal megalitnih prizmatičnih blokova arheološkog lokaliteta "BRDO" Kralupi znatno su nižih mehaničkih čvrstoća. To se objašnjava mnogo manjom silom vezivanja građevinskom materijalu između sitnozrnovitog šljunka u odnosu na istu vrstu materijala sa lokaliteta G.Vratnica i Piramida Sunca.

Od dijela uzorka, metodom selektivnog raščlanjivanja, izdvojena je "O" frakcija veziva mehaničkim postupkom višestrukog tretiranja u ključaloj vodi i dekantacijom vodene emulzije u kojoj je sadržana nulta frakcija veziva.

Slika 2. Izdvojena "O" frakcija veziva (lijevo) od sitnozrnovitog šljunka

Udio "O" frakcije veziva u građevinskom materijalu megalitnih blokova iznosio je 4,4 %.

Ostali sadržaji zajedno sa sadržajem konstitucijske vode pripadaju spojevima minerala gline.

Vjerovatno nastanak ove vrste anorganskog veziva u materijalu od šljunkovitog konglomerata, od kojeg su napravljeni ovi kompaktni megalitni blokovi, građeni su od šljunka granulacije ispod 2 mm i veziva koje je proizvedeno od laporovite gline nedovoljno pečene, tako da se nisu formirali mineralni konstituenti veziva, koji daju sa vodom produkt visokih čvrstoćnih osobina. Nastali su produkti slobodni oksidi poput CaO i MgO koji sa vodom tvore hidrokside, a ovi vremenom vežu CO2 iz atmosfere i prelaze u čvrsti karbonat.

Slika 3: Kameni blok iz Kralupa

Slika 4: Kameni blok iz Kralupa

Slika 5: Kameni blok iz Kralupa

Slika 6: Pogled s uzvisenja Kralupi na Bosansku piramidu Sunca